Floris' Weblog

Floris de Graad is directeur van de Nederlandse Vegetariërsbond

7-02-12 | Is vegetarisch meer dan vleesloos?

‘We staan aan de vooravond van een omwenteling! Over twintig jaar is vlees eten net zo weinig geaccepteerd als roken. U kunt dan zeggen: ‘ik was erbij, ik behoorde tot de voorhoede’. Aan het woord is Jan Rotmans, hoogleraar transities. Alle opeengepakte aanwezigen in het zaaltje groeien een beetje van binnen. Diep van binnen wil iedereen immers tot de voorhoede behoren.

Het is de dag van de oprichting van 'Het Planeet' de ‘branchevereniging’ voor vleesvervangers. Een historische dag, zeker, want zo’n organisatie bestaat nog nergens. In Het Planeet zijn 23 producenten van vleesvervangende producten vertegenwoordigd. Tijdens de aansluitende proeverij blijkt dat er nog een lange weg te gaan is. De voorgeschotelde balletjes blijken voor 70% uit vlees te bestaan. Het panel mag beoordelenn welk balletje met 30% vleesvervanger het meest ‘echt’ smaakt. Productenkeurder en columnist Wouter Klootwijk roept uit: ‘ ik proef dode koe!’

Vleesvervangers hebben de afgelopen jaren een grote vlucht genomen. Ze zijn steeds ‘echter’ geworden. Het gejuich klinkt nu vooral nog vanuit de laboratoria in Wageningen en elders waar lang is gesleuteld aan de ontwikkeling van vleesvervangers met de juiste 'bite' en structuur. Het lijdt geen twijfel dat hiermee de vegetarische voeding een nieuwe fase ingaat, en nieuwe mensen voor zich zal weten te winnen. In de hectiek lijkt het dus alsof de NVB op haar wenken bedient wordt. Maar is de verandering die hier plaatsvindt –vanuit het oogpunt van voeding- echt zo ingrijpend?

Met wat meer afstand valt dat misschien wel mee. Een trouw NVB lid stuurde ons onlangs een exemplaar van het jubileumnummer van ‘de vegetarische bode’ uit 1954. Hierin schrijft de redacteur en arts Tine Kaayk: ‘Er bestaat een verschil tussen ‘alleen maar vleesloze voeding’ en ‘moderne voeding’, de eerste laat ‘alleen maar’ het vlees weg, de tweede is een zo gezond mogelijke voeding, die tevens vleesloos is.’

Deze opmerking heeft aan actualiteit niets ingeboet. Het volstaat niet om alleen maar te stellen dat we vlees weg moeten laten. Het menu zal er anders uit moeten gaan zien. Hoe? Kaayk haalt diverse onderzoeken aan waaruit blijkt dat vleesloze voeding op basis van natuurlijke producten veel gezonder is dan een menu gebaseerd op basis van vlees en geraffineerde producten. Als handvat voor een gezonde voeding zou de regel kunnen volstaan ‘laat het natuurlijke zo natuurlijk mogelijk zijn’. Vanuit dit perspectief mogen we ons wel wat vragen stellen bij de opmars van de vleesverangers. Natuurlijk, ook bij mij thuis gaat er geen week voorbij zonder dat er een vegaburger of tofu op mijn bord beland. Gemak dient de mens. Maar of ze een pannace zijn? Zijn vleesvervangers inderdaad de beste bestemming voor onze erwtjes en bonen? Wouter Klootwijk stelt zich in een van zijn collums terecht deze vraag, met een sneer naar vegetariers: ‘Hoe halen diervrienden het in hun hersens om minderwaardig vlees te willen maken van iets dat van zichzelf volmaakt is? Hebben ze weleens nierboontjes gekookt? O, dat is het natuurlijk, die lui kunnen niet koken.’ Blijkbaar hebben de verse nierboontjes Wouter Klootwijk in een staat van vervoering gebracht. Inderdaad, zo lekker kan vegetarisch zijn. De opmerking over de kookkunst van vegetariers zullen we hem dus maar vergeven.

10-01-12 | Een zilt jaar

De toon is gezet. 2012 wordt een zilt jaar. Direct al op 1 januari werd de eerste Vega-Dive, de nieuwjaarsduik voor vegetariërs gelanceerd. Onder het pseudoniem Hans Worst dook een tot nog toe onbekende man het water in, getooid in een verbouwde Unox muts, waar nog slechts het woordje ‘no’ van de letters van ‘Unox’ over was gebleven. ‘Volgend jaar zullen we via het gebruik van sociale media, zoals bijvoorbeeld twitter en hyves, proberen om meer deelnemers te mobiliseren voor dit geweldige evenement’

De duik is natuurlijk een parodie op de traditionele Nieuwjaarsduik in Scheveningen, die al jaren stevig gegijzeld is door de marketeers van Unilever. Marketingtechnisch heeft Unox natuurlijk een meesterzet gedaan. Voor de prijs van een paar oranje mutsjes verwerf je bijna onbegrensde media-aandacht. Maar met evenveel recht kun je zeggen dat zo’n koud bad een typisch vegetarische aangelegenheid is. Mede-oprichter van de NVB Felix Ortt nam nog tot op hoge leeftijd regelmatig een ijskoud bad. Dat was natuurlijk wel helemaal aan het begin van de vorige eeuw, in een tijd dat vegetarisch alleen geschikt was voor echte asceten die bereid waren afstand te doen van lichamelijke geneugten zoals smakelijk eten.

Dat is nu allemaal anders. We leven nu in het tijdperk van de ‘sexy vegetariër’, waarin vegetarisch best lekker mag zijn, in ieder geval qua smaak…Wel blijkt regelmatig dat de genomineerden nog wel eens een visje lusten (zie ook mijn blog van november hieronder). Zo ook de winnaars van 2012, Nicolette Kluiver en voetballer Evgeniy Levchenko.

Daar valt nog wat werk te doen. Vis is een grote blinde vlek, terwijl de urgentie hoog is. De oceanen worden in rap tempo leeggevist. De NVB zal dan ook tijdens de traditionele ‘vlaggetjesdag’ in Scheveningen aandacht vragen voor dit probleem. Tegelijk zullen we laten zien dat niemand de smaak van de zee hoeft te missen. De smaak van vis is eigenlijk de smaak van de algen die ze eten. Met algen zelf kun je prima een authentieke zilte smaak op je bord krijgen, zonder vis.
Gek idee? Unilever investeert al in algenproductie voor consumptie. Wellicht heeft het weidse uitzicht bij Scheveningen het blikveld van het bedrijf toch wat verruimd…

13-12-11 | Eten wat de pot schaft

Boerenkool met worst! Dat moeten de nieuw ingeburgerde Nederlanders volgens PVV’er Machiel de Graaf eten op het inburgeringfeest tijdens Landelijke Naturalisatiedag. Vlees is politiek geworden. Maar meestal niet op de manier die we gehoopt hadden. De redenen waarom veel mensen er voor kiezen om vegetarisch te eten spelen vaak geen rol.

Vlees is politiek omdat het gezien wordt als een belangrijk onderdeel van de nationale of religieuze identiteit. Zo steunde Wilders aanvankelijk zonder problemen het wetsvoorstel tegen de onverdoofde rituele slacht. Het leek een mooie manier om moslims een stuk van hun religieuze identiteit te ontnemen. Het werd lastiger voor de PVV toen bleek dat het wetsvoorstel goede kans maakte aangenomen te worden en ook joden het in het vervolg zonder rituele slacht zouden moeten stellen. De hele discussie in de kamer spitste zich verder toe op de vraag hoe een dier in de laatste vijf minuten van zijn leven het prettigst omgebracht kan worden. De plotseling ontluikte dierenliefde werd echter niet op de bio-industrie betrokken.

En nu moeten de nieuwe Nederlanders dus, als het aan het Haagse PVV gemeenteraadslid ligt, boerenkool met worst eten. ‘Lekker en gezond’ volgens De Graaf. Op hun inburgeringscursus hebben de nieuwe Nederlanders geleerd hoe het hier hoort, en de boerenkool met worst zou daar een prima sluitstuk voor zijn, in plaats van de multiculturele maaltijd die nu op het programma staat.
Tijdens de cursus leer je tot in detail hoe we hier in Nederland met elkaar omgaan (geen vuurwapens in het openbaar, eerst een afspraak maken voor je bij iemand op bezoek gaat). Een menu werd er tot nu toe niet in voorgeschreven.

Zijn nu in de ogen van De Graaf de 800.00 vegetariërs ook bij voorbaat gezakt voor hun Nederlanderschap, al kan dat de meesten niet eenvoudig ontnomen worden? Waarop berust het beeld van De Graaf eigenlijk? Nog maar een derde van de Nederlanders eet elke dag vlees, een even grote groep doet dat niet of weinig. Is het daarbij wel zo vaderlandslievend om worst te eten? Zou ook de echte patriot niet van vlees af moeten zien en zo snel mogelijk op een alternatief overstappen?

Enige tijd geleden rekende het Planbureau voor de Leefomgeving uit wat voor Europa de gevolgen van een internationale crisis zouden zijn waarin de handelsstromen tussen de continenten stil zou komen te liggen. De conclusie was dat het allemaal wel mee zou vallen, behalve op het gebied van de voedselvoorziening. Onze landbouw bleek met haar grote afhankelijkheid van (soja)import uit Zuid Amerika bijzonder kwetsbaar. De bio-industrie kan op dit moment zonder de goedkope soja voor veevoer niet bestaan. Dat heeft bij de PVV blijkbaar nog niet het inzicht doen ontstaan dat onze manier van veeteelt volledig uit de hand is gelopen. Laten we De Graaf ook maar niet vertellen dat fosfaat, noodzakelijk voor de productie van kunstmest, in hoog tempo schaars wordt. Europa is voor dit nieuwe ‘goud’ aangewezen op… Marokko, het enige land in de buurt dat over een noemenswaarde hoeveelheid beschikt. Zie je het al voor je? In 2030 bedelt premier Wilders bij koning Mohammed VI en eet tijdens het staatsbezoek uit beleefdheid graag een stukje halal geslacht vlees mee. Zelfs vanuit het oogpunt van een patriot zijn er genoeg redenen om nieuwe en oude Nederlanders aan te sporen om het vlees te laten staan. Zin in boerenkool met falafelballetjes?

8-11-11 | Wil de echte vegetariër opstaan?

Ophef in vegetariërland. Wakker Dier heeft op haar website de definitie van ‘vegetariër’ aangepast. Een vegetariër mag, volgens Wakker Dier, bij uitzondering heus wel eens vlees eten. Naar verluidt regende het klachten en opzeggingen bij Wakker Dier. Op internet kan zelfs een petitie getekend worden tegen de nieuwste inzichten van Wakker Dier.

Laat ik beginnen met Wakker Dier te feliciteren. Blijkbaar wordt de organisatie als gezaghebbend genoeg gezien om de definitie van ‘vegetarisch’ te kunnen wijzigen door een berichtje op een achteraf plek op haar website. Een hele prestatie.

Maar verder wordt ik nooit zo vrolijk van hoogoplopende definitiekwesties. Het is vaak een achterhoedegevecht dat tot scheuringen en polemieken leidt waar de buitenwacht geen touw meer aan vast kan knopen. Kun je het je voorstellen: midden in de ellende van het oorlogsjaar 1944 was er een hoogoplopend conflict binnen de Gereformeerde Kerk over de vraag of de slang in het paradijs nu wel of niet echt gesproken zou hebben. Dat jaar ging de afsplitsing van de ‘Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk’ haar eigen weg. Als buitenstaander vraag je je verbijsterd af of men toen echt niets beters te doen had. Oppassen dus met dit soort ruzies. Laten we vooral in het oog houden wat ons bindt: minder dierenleed en minder bio-industrie.

Dat gezegd hebbende: voor de NVB is er geen enkele twijfel wat de definitie van vegetarisch is. Deze luidt al sinds 1894 ‘onthouding van alle voedings- en genotsmiddelen afkomstig van het gedode dier‘.
Vervolgens moet iedereen zelf maar beslissen of en in hoeverre hij dit tot uitgangspunt van zijn handelen neemt. Maar laten we de definitie gewoon zo houden. Dat praat wel zo makkelijk!

Ik vermoed dat er een puur praktische reden achter de aanpassing van de definitie steekt. Blijkbaar laten zich met een te strakke definitie niet genoeg ‘sexy vegetariërs’ vinden. Dat is natuurlijk jammer, maar als je alleen maar supersterren wilt nomineren op den duur onvermijdelijk. Misschien moet het concept maar eens veranderd worden in ‘Wie van de Drie?’. Daar heb je maar één vegetariër voor nodig. Helemaal in stijl van het oude televisieprogramma kan er dan een hele reeks vragen gesteld worden aan de drie kandidaten. Dan doen we meteen op kleine schaal wat Diederik Stapel heeft nagelaten.

11-10-11 | Weken van verwarring

De week rond dierendag stond dit jaar niet alleen in teken zielige honden en poezen, maar vooral ook in het teken van vegetarisch. De eerste Vegetarische Restaurantweek, de lancering van het glossy Vega, eet geen dierendag en nog veel meer. Maar de echte opmerkelijke feiten speelden zich in de week er voor af. Niet gemerkt? Gelukkig maar. De week voor dierendag stond vooral in het teken van de reactie.

Ik had altijd het idee dat maatschappelijke organisaties als de NVB reageren op grote bedrijven en lobbies. Een soort David en Goliath. Wij slim en wendbaar, zij sterk maar log. Maar in deze wereld is niets meer wat het lijkt. De grote jongens zijn ‘lean and mean’ geworden. Zo kreeg het bedrijf achter de ‘gewone’ restaurantweek iets te vroeg lucht van het feit dat de NVB de eerste Vegetarische Restaurantweek zou gaan organiseren. Ze claimende alvast de meest geschikte domeinnaam en verschoof haar eigen week naar de week vòòr De Vegetarische Restaurantweek. Het publiek meldde zich zo een paar weken vroeger dan gepland bij de deelnemende restaurants om zich tegen gereduceerd tarief tegoed te doen aan biefstuk en kotelet.

Opvallender nog: de week voor dierendag was ook gebombardeerd tot de week van de vleeswaren. Klaarblijkelijk strategisch gekozen, zo voor dierendag, om aan de stroom vegetarische acties wat tegenwicht te bieden. ‘Binnen de Nederlandse vleeswarenindustrie bestaat behoefte om het imago van de productgroep vleeswaren te versterken’. Dicht bij je tegenstander blijven, lijkt de strategie van de industrie te zijn. ‘Close combat’. Hebben ze daar nou een strategisch adviseur of een duur reclamebureau voor ingehuurd? Waarschijnlijk wel, het budget van de campagne loopt op tot 0,4 miljoen, te financieren uit publieke middelen (lees: ons belastinggeld). Er wordt blijkbaar nog een tweede strategie wordt er gevolgd: de herkenbaarheid van je tegenstander ondermijnen. Zo bedient de NVB zich in haar logo en uitingen van een specifieke kleur groen en roze. Hetzelfde roze dat ook door Wakker Dier gebruikt wordt. Hoe denkt u dat het logo van de week van de vleeswaren er uit ziet? Inderdaad: groen met roze…



Groen en roze zijn zowaar de kleuren van de strijd rond vleeswaren geworden. Het bedrijf ‘Beeter’ produceert vleesvervangers, onder andere voor de Vegetarische Slager. Beeter opende maandag 3 oktober haar nieuwe fabriek met een borrel voor genodigden. Aan de goede kant van het weekend dus. De kleuren van het bedrijfslogo: groen met roze… Met de producten van Beeter is niets mis, maar als u groenroze ziet: Pas op voor namaak!