Dit wordt mijn laatste blog voor de NVB. Per 1 januari zal ik de NVB verlaten na er vijf jaar met veel plezier gewerkt te hebben.

Ik wil nog even de gelegenheid aangrijpen om de veranderingen die in deze vijf jaar hebben plaatsgevonden, aan te stippen. Zoals ik al eerder meldde staan de kranten vol van berichten over de noodzaak om minder vlees te eten. Op 3 december pakte de Pers groot uit met de kop: ‘Het nieuwe roken. Vlees is voor losers’. Vijf jaar geleden zou dit nooit zo op een voorpagina zijn gekomen. Gelukkig is dat veranderd. Langzaam dringt het besef door dat teveel vlees eten niet goed is. De minder vlees campagnes bereiken een hele nieuwe groep mensen. Dat zijn mensen die niet zozeer dierenwelzijn als prioriteit hebben, maar wel de klimaatverandering belangrijk vinden. De publieke opinie is aan het veranderen, daar ben ik van overtuigd. Initiatieven zoals EatGreen, donderdag Veggiedag, Meat the Truth hebben daar zeker toe bijgedragen. De NVB is geen roepende meer in de woestijn. Men vindt het langzaam steeds meer gewoon worden om minder vlees te eten.

In 2005 was ik aanwezig op het evenement V-Day in Utrecht. Een proeffestijn voor voorbijgangers om vegetarisch eten onder de aandacht te brengen. Het was een succes, maar het beperkte zich maar tot een dag. In de politiek was nog weinig gaande en andere maatschappelijke organisaties hielden zich maar mondjesmaat bezig met de kwestie. Hoe anders is het nu. Het begon allemaal met een rapport van de FAO ( Food and Agricultural Organisation) die een berekening had uitgevoerd waaruit bleek dat de vee-industrie verantwoordelijk was voor 18 procent van de wereldwijde broeikasgasuitstoot. Door dit rapport hebben organisaties zoals het WNF zich ook uitgesproken over vleesconsumptie, iets wat vijf jaar geleden nog ondenkbaar was. Vijf jaar geleden zat de Partij voor de Dieren ook nog niet in de Tweede Kamer. Door alle Kamervragen is vleesconsumptie op de kaart komen te staan. Alle rapporten die nu verschijnen in opdracht van de overheid geven allemaal hetzelfde aan: Minder vlees eten is heel hard nodig om iedereen in 2050 nog te kunnen voeden.

Op dit moment is de Klimaattop in Kopenhagen gaande, een hele belangrijke bijeenkomst waarin wordt besloten of wereldleiders de handen ineen willen slaan om klimaatverandering tegen te gaan. Nog steeds is minder vlees eten een onderschoven kindje in de klimaatdiscussie, maar het wordt wel steeds meer vermeld. Afgelopen donderdag vond in Brussel ‘Less Meat = Less Heat’ plaats, een bijeenkomst in het Europees Parlement over vleesvermindering. Paul McCartney en professor Pachauri spraken het parlement streng toe en pleitten voor het invoeren van een vleesvrije dag. Zoals ik al eerder in een blog heb gemeld, willen overheden zich nog niet branden aan het invoeren van dit soort initiatieven, maar gisteren is een motie in de Tweede Kamer aangenomen dat pleit voor een publiekscampagne over de gevolgen van het eten van vlees, vis en zuivel. Het gaat de goede kant op!

De kennis over minder vlees eten is er, de houding komt er, maar het gedrag blijft nog behoorlijk achter. Ik hoop dat mijn opvolger bij de NVB een bijdrage kan leveren aan die laatste stap, zodat straks in de supermarkt mensen niet meer automatisch grijpen naar het te goedkope vlees en de koks in restaurants het vanzelfsprekend vinden om ook vegetarische gerechten te bereiden.

Wat ik ga doen? Ik ga mijn geluk beproeven als zzp'er in de hoek die duurzaamheid heet. De doelstellingen die ik de laatste 5 jaar met de NVB heb nagestreefd passen binnen dit plaatje en zijn een goede basis voor mij om vanuit een breder kader van betekenis te zijn op een gebied dat de aandacht vereist.

Vibeke Helder
 

Dagblad Trouw vaart een groene koers. Dat deden ze eerder al met het (online) katern groen, maar nu krijgt de oproep om minder vlees te eten ook ruim gehoor. De lezers van Trouw zijn niet allemaal even blij met deze nieuwe koers en verwoorden dat bijvoorbeeld als volgt: “Vanwaar opeens deze herbivoren-hype in Trouw?”. De hoofdredacteur van Trouw verdedigt zich door te zeggen: “We gaan over vlees niet drammen”. Reden voor deze uitspraak is dat de aandacht voor vegetarische voeding binnen het dagblad Trouw voor veel reacties zorgt. De hoofdredacteur geeft aan dat het van belang is om wel aandacht te geven aan deze kwestie, dit naar aanleiding van het in september verschenen rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving. De Milieudoelen voor 2020 zullen waarschijnlijk niet gehaald worden. Een van de oplossingen die wordt aangedragen is om iets te doen aan de milieu-onvriendelijke vleesconsumptie. In het Westen wordt drie maal zoveel vlees geconsumeerd als het wereldgemiddelde dieet. Reden voor Trouw om dit op de redactionele agenda te zetten.

Een tegenargument dat ik wel interessant vind, en waar veel meer taboe op rust, is om overbevolking tegen te gaan. Persoonlijk geloof ik dat de maatregelen hand in hand kunnen gaan. Voor een krant is het toch veiliger om minder vlees eten te propageren en niet geboortebeperking. Juist met het laatste wordt vaak gewezen naar de ontwikkelingslanden, waar men gemiddeld veel meer kinderen krijgt. In Nederland, voorspellen economen, moeten we vooral genoeg kinderen produceren om de economie op pijl te houden. Nee, voorlopig is het verminderen van vleesconsumptie een veel eenvoudigere oplossing.

Ik blijf het komisch vinden dat mensen er zo boos om worden en het meteen betuttelend vinden van bijvoorbeeld een krant. De vleestax als optie wordt door velen van tafel geveegd. Professor Prast van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid heeft een veel betere oplossing. “Beleidsmakers, geef het goede voorbeeld: laat uw lunch- en dinergasten doorgeven of ze nog dieetwensen hebben. Wie niet heeft aangegeven dat hij carnivoor is krijgt een maaltijd zonder vlees voorgeschoteld. Simpel, goedkoop, niet betuttelend, en succes verzekerd”. Ik sluit me hier graag bij aan!

Vibeke Helder
 

Op vakantie kijk ik altijd goed naar hoe het land van bestemming omgaat met vegetarische voeding. Vorige week ben ik teruggekomen uit Canada. Beginnend in Calgary, dat toch bekend staat als cowboy city. Het viel me op dat je in de meeste restaurants wel een vegaburger kunt krijgen. Waarschijnlijk in hetzelfde vet gebakken als de hamburgers, maar goed. De vegaburger is in Nederland nog niet zo geïntegreerd. Daarnaast zijn er altijd wel vegetarische pasta’s te vinden of salades. Het viel mij in eerste instantie dus alleszins mee daar in Canada. Waarschijnlijk had het er ook mee te maken dat ik voornamelijk kampeerde en mijn eigen pasta’s in elkaar brouwde.

Positionering supermarkt
In Nederland liggen de vleesvervangers naast het vlees in het koelvak. Veel vegetariërs zijn hier tegen, omdat zij dan eerst langs het vlees moeten lopen om bij de vleesvervangers te komen. De plek in de supermarkt heeft alles te maken met de positionering. Vleesvervangers willen juist de vleeseters aanspreken, niet de doorgewinterde vegetariër. De vleeseter is de groeimarkt, die kan worden aangesproken worden op de gezondheidsvoordelen van een dagje vega. 
Hoe anders is dat in Canada en ook in de VS. Daar prijken de vleesvervangers en tofuproducten in het koelvak naast de groenten. Wat mij betreft een veel betere plek. De meeste vleesvervangers zijn daar overigens 100% plantaardig, dus dat maakt de positionering  het meest logisch. Ik vond het er gezellig en appetijtelijk uitzien, zo naast de voorverpakte sla en paprika’s. Nog zoiets, in Canada en de VS doen ze bijna alle groenten in de koeling. In Nederland hebben ze dat dan weer beter begrepen.

Flax is good!
In Canada is een nieuw product geïntroduceerd, de flaxroll. Vertaald in het Nederlands: een lijnzaadrol. De flaxroll wordt gemaakt van lijnzaad en rogge en ze stoppen de rol vol met groenten, kruiden of vis  Je kunt het vergelijken met een nieuw soort wrap. Er zijn zelfs winkels geopend die niets anders verkopen dan die flaxrolls. Deze roll wordt neergezet als het nieuwe krachtvoer, bordevol omega 3, eiwitten en vezels.  Ik ben benieuwd of deze trend komt overwaaien uit Canada.

Vancouver
Zoals in de meeste wereldsteden is het in Vancouver uitstekend toeven als vegetariër. Veel vegetarische sushi en ook een behoorlijk aantal vegetarische restaurants. Ik ben niets tekort gekomen op deze reis!

Nu zijn de Mexicanen op hun beurt weer niet blij met het woord Mexicaanse griep, omdat zij de term misleidend vinden. Zij vrezen dat Mexico en Mexicanen gediscrimineerd zullen worden en roepen op tot het gebruik van de term ‘Nieuwe Griep’. Voordat een goede naam gekozen is, zal de griep hopelijk stilletjes zijn verdwenen in de anonimiteit.

Woorden roepen associaties op. Ik heb persoonlijk helemaal niets met het woord vegetarisme. Het klinkt een beetje eng en mensen die er aan lijden zijn ziek. Niet handig als je juist mensen wilt overtuigen van het nut ervan. Ik kan moeilijk een brandbrief schrijven aan de media dat ze het onooglijke woord vegetarisme nooit meer mogen gebruiken.

In de loop der jaren zijn producenten van vleesvervangers en wij bij NVB met diverse alternatieve benamingen op de proppen gekomen: Vleesloos, vleesvrij, plantaardig, veggie, vega en ga zo maar door. Nu hebben we EatGreen, met dito beeldmerk. De taalpurist zal meteen opmerken dat het een Engels woord is. EatGreen heeft internationale aspiraties en, in tegenstelling tot vegetarisch, een positieve connotatie. Het klinkt lekker en discrimineert misschien alleen een verstokte vleeseter…

Ben je ook tegen de massale ruimingen van varkens in Egypte?

Teken hier de petitie!

Voorlichting over voeding is een complexe zaak waar veel emoties bij gepaard gaan. Als we allemaal rationeel zouden handelen, dan verdween het lapje vlees snel van ons bord.

Ik heb onlangs gesprekken gevoerd met Oxfam Novib en Solidaridad en die wezen mij op de noodzaak dat we met z’n allen in het Westen ons voedingspatroon drastisch moeten aanpassen om wereldwijde voedingsschaarste in de nabije toekomst te voorkomen. Wij pleiten al jaren dat vegetarisme bijdraagt aan een betere wereldvoedselverdeling, maar de grote organisaties zijn nu ook op deze kwestie gesprongen. En terecht. Er is veel voor nodig om een de gemiddelde consument ervan te laten doordringen dat minder vlees eten een oplossing biedt voor wereldwijde problemen met klimaat, biodiversiteit en voedselverdeling.

Wist je dat er bijvoorbeeld voor elk lapje varkensvlees 4m2  oerwoud wordt gekapt om plaats te maken voor sojaplantages? De soja, vaak genetisch gemanipuleerd, wordt gebruikt om het vee te voeden. Zo kan ik nog wel even doorgaan. De problematiek is complex, maar de oplossing is zo eenvoudig. Met z’n allen minder vlees eten.

Terug naar de supermarkt. Vraag daar de gemiddelde consument naar hun eetpatroon en hun bereidheid om het vlees een dagje te laten te staan, en je komt van een koude kermis thuis. ‘Nee, daar doe ik niet aan hoor, wat een onzin’. Vanochtend was ik in een radioprogramma van Omroep Max om te vertellen over vegetarisch eten. Ik hoorde dat diverse luisteraars hadden gebeld met opmerkingen zoals: ‘Ik laat me niet vertellen wat ik moet eten’, ‘aan mijn stukje vlees kom je niet’; ‘vegetariërs zien er altijd zo bleek uit’. Voor mij is dit altijd een goede reality check, omdat ik me dan besef dat alle argumenten en feiten van de wereld bij sommige mensen maar moeizaam gehoor zullen vinden. Hoe kan dat als het allemaal zo duidelijk is? Eten blijkt een voor sommigen dan toch een ondoorgrondelijke emotionele aangelegenheid…  

De vleesconsumptie in Nederland is na jarenlange stijging voor het eerst licht afgenomen. De Nederlander behoort met een gemiddelde vleesconsumptie van 84,6 kilo per jaar nog steeds tot de grootverbruikers van Europa, maar er is hoop. In de media wordt al driftig gespeculeerd over de mogelijke oorzaken: Jonge consumenten zijn gevoeliger voor de boodschap dat vlees eten slecht is voor het klimaat; mensen bewegen minder en hebben daardoor minder eiwitten nodig; en consumenten maken zich steeds meer druk om hun gezondheid.

Elke keer komt weer de vraag waar nu de verantwoordelijkheid ligt. In mijn vorige blog werd al duidelijk dat we niet op de overheid moeten wachten. Moeten we dan de supermarkten onder druk zetten om een doorbraak te bewerkstelligen? Makkelijker gezegd dan gedaan, want de consument moet dan ook bereid zijn om dat stukje vlees in de schappen te laten staan. Bij de NVB krijgen we regelmatig kritiek dat we niet op de barricades staan. We worden verweten te passief te zijn. Natuurlijk trek ik me dat aan, maar ik geloof niet in een aanpak van kwaad met kwaad bestrijden. Het is helaas een feit dat de vleesindustrie veel meer promotiebudget heeft, dat economische belangen vaak zwaarder wegen, en dat wij moeten roeien met de riemen die we hebben. Er zijn volop argumenten aanwezig om de vleesconsumptie drastisch omlaag te brengen. Ik zie het als taak om dit op de juiste manier te communiceren.  Wij geloven daarom in een positieve en toegankelijke campagne, waarin mensen gestimuleerd worden om minder vlees te eten. En dat kunnen we bereiken, zelfs met een beperkt budget.

Vibeke Helder