Over Ons
De Vegetariërsbond wil iedereen laten proeven van de geheimen van de vegetarische keuken. Wij helpen mensen en bedrijven bij hun keuze voor lekker, gezond en bewust vegetarisch eten.
Dit doen we door het geven van tips en informatie en het organiseren van evenementen. Zo laten we duizenden mensen proeven hoe lekker vegetarisch eten kan zijn.
Zo dragen we bij aan een betere wereld. Doe je mee?

Lees meer over ons en doe mee

Vegetariƫrsbond FacebookVegetariƫrsbond Twitter
30 dagen vegetarisch

Diabetes mellitus

Wereldwijd groeit het aantal mensen met welvaartsziekten explosief. Gelukkig kan de kans op chronische aandoeningen flink verminderd worden met een volwaardig vegetarisch dieet. Ook bij de behandeling ervan is een vegetarisch dieet heilzaam. Deze nieuwe serie artikelen gaat dieper in op de relatie tussen vegetarisme en welvaartsziekten. Zoals diabetes mellitus (suikerziekte).

Welvaartsziekten hangen vaak samen met een ongezonde leefstijl en slechte voedingsgewoonten. Mensen gaan door toenemende welvaart meer eten en minder bewegen. Hun voeding wordt bovendien rijker aan energie, vet, eiwitten en koolhydraten en armer aan vezels en voedzame, plantaardige stoffen (fytochemicaliën). Dit kan leiden tot overgewicht en welvaartsziekten, zoals hart- en vaatziekten, kanker, obesitas en diabetes. In 2007 telde Nederland ruim 1,5 miljoen mensen die leden aan een of meer welvaartsziekten. Jaarlijks komen er volgens het Diabetes Fonds 71.000 suikerpatiënten bij. Waarschijnlijk hebben in 2025 in Nederland 1,3 miljoen mensen diabetes. Wereldwijd lijden ongeveer 250 miljoen mensen aan deze ziekte en hun aantal stijgt snel. Om die reden noemt de International Diabetes Federation suikerziekte ‘de epidemie van de 21e eeuw’. Diabetes mellitus is een chronische aandoening. Het lichaam kan de bloedsuikerspiegel niet meer zelf in evenwicht houden. Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel nauwkeurig, met het hormoon insuline uit de alvleesklier. Mensen met diabetes maken zelf geen insuline meer of hun lichaam reageert niet meer op insuline. Daardoor loopt hun bloedsuiker veel te hoog op, wat erg ongezond is op de lange duur. Ook zijn het cholesterol en de bloeddruk van diabetici vaak te hoog.

Soorten diabetes

Er bestaan verschillende soorten diabetes. Ongeveer 90 procent van de diabetici heeft diabetes mellitus type 2. Bij deze patiënten kan het lichaam de bloedsuikerspiegel niet meer goed in balans houden, doordat er te weinig van het hormoon insuline in het lichaam is. Bovendien reageert het lichaam niet meer goed op insuline (insulineresistentie). Deze vorm van diabetes is een typische welvaartsziekte. Het is in de volksmond beter bekend als ‘ouderdomssuiker’, maar het komt tegenwoordig ook vaak voor bij jongere mensen. Overgewicht en lichamelijke inactiviteit zijn belangrijke risicofactoren voor de ontwikkeling ervan. Meer dan 80 procent van de patiënten kampt met overgewicht. Insulineresistentie ontstaat vooral door de afzetting van vet in de bovenbuik, dus bij mensen met een appelfiguur.

Diabetes mellitus type 1 is een autoimmuunziekte. Dat betekent dat het eigen afweersysteem het probleem heeft veroorzaakt. Normaal ruimt het afweersysteem uitsluitend schadelijke indringers op in het lichaam. Bij type 1-diabetes heeft het afweersysteem per ongeluk de cellen die insuline aanmaken aangevallen. Daarom moeten patiënten zelf insuline inspuiten om te kunnen leven. Deze vorm van diabetes ontstaat meestal in korte tijd en over het algemeen bij mensen onder de dertig jaar.

Symptomen van diabetes zijn dorst en een verhoogde urineproductie. Mensen plassen meer, omdat het lichaam het teveel aan glucose in het bloed kwijt wil via de urine. Dat lukt echter niet, waardoor er op de lange termijn complicaties kunnen ontstaan, zoals veranderingen in de bloedvaten. Daardoor kan schade ontstaan aan het hart, de bloedvaten, de zenuwen, het netvlies en de nieren.


Behandeling en preventie

Mensen met type 2-diabetes krijgen meestal medicijnen, voedings- en bewegingsadviezen. Er zijn tabletten die de alvleesklier aanzetten tot het aanmaken van meer insuline en medicijnen die het lichaam weer gevoeliger maken voor insuline. Als de bloedsuikerspiegel met tabletten niet meer laag genoeg blijft, moet iemand daarnaast ook insuline erbij gaan spuiten.
Minstens zo belangrijk als medicijnen zijn gezonde voeding en voldoende beweging. Lichaamsbeweging zorgt ervoor dat het lichaam beter reageert op het hormoon insuline. Bij diabetes type 2 is ongevoeligheid voor insuline een groot probleem. Beweging verbetert de gevoeligheid voor dit hormoon. Dankzij gezonde voeding wordt overgewicht voorkomen of gereduceerd en blijft de ziekte beter onder controle.
Voor de behandeling en de preventie van diabetes zijn de volgende voedingscriteria opgesteld:

Tot 30 procent van de totale energie-inname mag bestaan uit vet.
Tot 10 procent van de totale energie-inname mag bestaan uit verzadigde vetzuren.
Consumeer regelmatig vezelrijke voedingsmiddelen, zoals (hele) granen, peulvruchten, groenten en fruit.
Vermijd een buitensporige eiwitinname.

Omdat mensen met diabetes dezelfde behoefte hebben aan energie en voedingstoffen als anderen gelden voor hen algemene aanbevelingen. Overigens hebben zuigelingen die gedurende de eerste maanden van hun leven uitsluitend borstvoeding krijgen later veel minder kans op diabetes mellitus.

Vegetarisme

Mensen die (strikt) vegetarisch eten, lopen een significant lager risico op het ontwikkelen van diabetes mellitus type 2 (zie bovenstaande staafdiagram). Hiervoor zijn verschillende redenen:

  • Vegetariërs hebben gemiddeld een lagere BMI (Body Mass Index, oftewel de verhouding tussen het lichaamsgewicht en de lichaamslengte). Dit is gunstig, omdat overgewicht en obesitas de belangrijkste risicofactoren zijn voor het ontstaan van type 2-diabetes.
  • Vegetariërs hebben lagere glucose- en insulinewaarden in hun bloed en hun gevoeligheid voor insuline is hoger.

Het innemen van meer vezels vermindert het risico op het ontwikkelen van type 2-diabetes. Het nut van een hoge groente- en fruitconsumptie bij het voorkomen van diabetes is niet onomstotelijk bewezen, maar duidelijk is wel dat het consumeren van veel groenten helpt bij het voorkomen van obesitas (een van de belangrijkste risicofactoren van diabetes). Uit tal van studies blijkt dat er een verband is tussen de vleesconsumptie en het risico op diabetes. Zo hebben mensen die één keer per week vlees of vis eten al een 30 tot 40 procent grotere kans op type 2-diabetes. Hoe meer vlees men consumeert, hoe hoger het risico wordt. Dat komt mogelijk door de inname van verzadigde vetzuren in dierlijke producten. Deze vetzuren bevorderen overmatige insulineconcentraties in het bloed. Daarnaast kunnen stikstofverbindingen (zoals nitriet en nitrosamines) in verwerkte vlees- en visproducten de insulineproducerende cellen van de alvleesklier beschadigen. Ook leidt overtollig ijzer uit vlees mogelijk tot beschadiging van de cellen, omdat het de vorming van vrije zuurstofradicalen bevordert.

Vergelijkende studie

In een studie is gekeken naar de gevolgen van een veganistisch dieet bij twee vergelijkbare groepen mensen met overgewicht en type 2-diabetes. Een groep at veganistisch, de andere niet, maar wel via de richtlijnen van de American Diabetes Association. Het bereikte gewichtsverlies was in beide groepen gelijk. Bij de veganistische groep verbeterde de bloed-glucosecontrole aanzienlijk en verminderden de risicofactoren voor hart- en vaatziekten. De veganistische groep had ook minder medicatie nodig. Over het algemeen is een veganistisch dieet dus werkzamer om de glucose en de vetten in het bloed onder controle te houden dan conventionele voedingstherapie.

Samenvatting

Samengevat vermindert een vegetarisch dieet de kans op diabetes. Oorzaken zijn de hogere inname van complexe koolhydraten en voedingsvezels uit plantaardig voedsel en de lagere inname van vetten en verzadigde vetzuren. Verder voorkomt een vegetarisch dieet de ontwikkeling van obesitas, een belangrijke risicofactor voor diabetes mellitus. Ook kan een vegetarisch dieet late schade bij diabetes verminderen.
Deze informatie is gebaseerd op informatie van de website van de Duitse vegetariërsbond VEBU (www.vebu.de/krankheiten ) en op gegevens van het Diabetes Fonds Nederland (www.diabetesfonds.nl).