Bij de overstap naar meer plantaardige eiwitten draait het gesprek vaak om peulvruchten, soja en vleesvervangers. Maar de eiwittransitie heeft ook een vezelverhaal. Er is een eiwitbron die we structureel vergeten, die net zo veel – zo niet meer – bijdraagt aan onze eiwitinname: brood en granen. Tijd om dat recht te zetten.
Artikel is tot stand gekomen via Floor Soethout, diëtist & voedingskundige De Vegetariërsbond
De eiwittransitie is volop in beweging. Producenten ontwikkelen nieuwe plantaardige producten en consumenten worden aangemoedigd meer plantaardig te eten. Daarbij staat meestal één voedingsstof centraal: eiwit. Duurzaamheid wordt vaak als belangrijkste argument genoemd. Maar wat als gezondheid een prominentere plek zou krijgen? Dan komt er een voedingsstof in beeld die nu nauwelijks aandacht krijgt: vezels. En een bron die structureel wordt onderschat: volkoren granen.
Hebben we eigenlijk een eiwitprobleem?
Bij de overgang naar plantaardig eten voert de angst voor eiwittekorten vaak de boventoon. Sommige groepen, zoals ouderen, moeten er extra op letten. Maar de meeste Nederlanders krijgen ruim voldoende eiwit binnen. Ook bij meer plantaardige voeding. Toch blijven eiwitproducten populair, met als gedachte: hoe meer eiwit, hoe gezonder of gespierder. Vooral dierlijk eiwit profiteert daarvan, terwijl voedingsrichtlijnen, supermarkten en industrie juist toewerken naar 60% plantaardig en 40% dierlijk eiwit (nu nog omgekeerd).
De grootste eiwitleveranciers in ons voedingspatroon zijn:
- Vlees en vleesvervangers: 26%
- Zuivel en zuivelvervangers: 24%
- Brood, granen, rijst en pasta: 23%
Die laatste is opvallend: brood en granen leveren bijna net zoveel eiwit als zuivel. Toch hoor je daar in het eiwitdebat zelden iets over.
Eiwittransitie en vezels: de kans die we over het hoofd zien
Door de focus op eiwit raken andere voedingsstoffen op de achtergrond. Jammer, want veel Nederlanders krijgen te weinig vezels binnen, terwijl een hogere vezelinname grote voordelen heeft: een gezonde darmfunctie, meer verzadiging en een lager risico op chronische aandoeningen.
Hier wordt de eiwittransitie een gezondheidskans. Plantaardige eiwitbronnen, zoals peulvruchten, noten, zaden en volkoren granen, leveren niet alleen eiwit, maar ook vezels. Dierlijke producten bevatten helemaal geen vezels. Wie dierlijk eiwit vervangt door plantaardig, krijgt er dus bijna automatisch meer vezels bij. Bovendien vaak ook minder verzadigd vet. Dat is dus een positief verhaal; zo is de eiwittransitie een kans is om de vezelinname in Nederland te verhogen.
Granen: de stille kracht in onze eiwitinname
Nederlanders halen ongeveer 40% van hun eiwit uit vlees, en maar een klein deel uit vleesvervangers en peulvruchten samen. Brood, granen, rijst en pasta zijn samen goed voor ongeveer een kwart van onze eiwitinname. Granen bevatten minder eiwit dan peulvruchten, maar we eten er veel meer van. En dat tikt aan. Het resultaat: granen leveren in het Nederlandse voedingspatroon momenteel een grotere bijdrage aan de plantaardige eiwitinname dan peulvruchten en vleesvervangers samen.
Dat is opvallend, want granen worden meestal vooral gezien als koolhydraatbron. Ze leveren echter niet alleen energie, maar dragen zo ook bij aan onze vezel- en eiwitinname. Bovendien zijn ze daarnaast toegankelijk, betaalbaar en passen vanzelfsprekend in het Nederlandse eetpatroon. Weinig voedingsmiddelen vervullen zoveel functies tegelijk.
Het gaat om het hele bord
Mensen eten geen voedingsstoffen, mensen eten maaltijden. Gezondheid wordt bepaald door het totale voedingspatroon: een combinatie van peulvruchten, volkoren granen, groenten, fruit, noten en zaden. De vraag is dus niet alleen hoeveel eiwit iets bevat, maar wat het bijdraagt aan de totale kwaliteit van wat er op je bord ligt.
Wat betekent dit voor de eiwittransitie?
Producenten richten zich nu vooral op eiwitverrijking en het vervangen van dierlijke eiwitten door peulvruchten, soja of vleesvervangers. Waardevol, maar daarmee blijft een deel van het verhaal onbenut. Als gezondheid écht een drijfveer is voor de eiwittransitie, dan verdienen vezels en volkoren granen ook een plek aan de tafel: granen leveren nu al een flinke bijdrage aan onze plantaardige eiwitinname én zijn een belangrijke vezelbron. Die dubbele functie maakt ze tot een onderbenutte kans en biedt producenten ruimte om verder te kijken dan het eiwitgehalte alleen.
De volgende stap in de eiwittransitie gaat dus niet alleen over meer plantaardig eiwit, maar ook over vezels, volkoren granen en de kwaliteit van ons voedingspatroon als geheel. Juist daar liggen de kansen om de eiwittransitie te verbinden aan echte gezondheidswinst.
Bronvermelding:
- De cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op gegevens uit de Nederlandse Voedselconsumptiepeiling van het RIVM, beschikbaar via Wat Eet Nederland.
- RIVM. Nederlandse Voedselconsumptiepeiling (VCP) 2019-2021.
- Voedingscentrum – Eiwitten. Plantaardige eiwitten komen onder andere voor in brood, graanproducten, peulvruchten en noten.
