In elke editie van LekkerVega Magazine gaat Nadine Maarhuis de boer op. In deze rubriek schrijft ze over regeneratieve landbouw en de boeren die, samen met de natuur, werken aan een betere toekomst.
Elk kwartaal verschijnt hier een nieuw verhaal.
Nieuwste verhaal
Editie winter 2025/2026
Samen creëren we de toekomst waar we nu met z’n allen van dromen
Niet alleen wat je eet, maar ook hoe je voedsel wordt geproduceerd, heeft grote gevolgen voor zowel jouw gezondheid als die van de planeet. Gelukkig kiezen steeds meer boeren en tuinders voor regeneratie. Zij treden op als ware natuurherstellers en laten zien dat we de Aarde mooier kunnen maken – iedere dag een beetje meer.
Onlangs keek ik de documentaire An Invitation for Wildness, over Robyn en Robert Guyton, en besefte opnieuw: de gulheid van de natuur neemt toe naarmate de tijd vordert – als we haar de kans geven. Op het Zuidereiland van NieuwZeeland verzorgen Robyn en Robert al dertig jaar een voedselbos dat ze zelf hebben aangeplant. In die tijd is het uitgegroeid tot een bloeiend ecosysteem van twee hectare, waar vogels, insecten en andere wilde dieren volop genieten.
Lianne & Joep, Vaderland Gastronomisch Erf
Telers Van de Put
In het voedselbos groeien ruim 480 plantensoorten – en dat is nog zonder de tachtig verschillende appelrassen. De inheemse bomen die Robert zelf opkweekte vormen het geraamte van het voedselbos: ze breken de wind, creëren luwte en bieden nestgelegenheid voor vogels. Niet alleen dieren profiteren van deze rijkdom: ook mensen kunnen er hun hart ophalen. Er staan meer dan 120 fruitbomen, zoals nectarines, pruimen, perziken en abrikozen – waarvan sommige soorten wel vijfhonderd jaar oud zijn. Volgens Robyn zijn deze bomen net als mensen: allemaal uniek, met een eigen karakter.
Als mens is het onze taak om een stapje terug te doen
Verder vind je er eetbare en medicinale kruiden – meer dan negentig soorten waar je thee van kunt zetten – en gewassen als wilde wortels en pastinaken die laag bij de grond groeien. Eetbare klimmers, zoals druiven en kiwi’s, slingeren zich liefdevol om de bomen heen.
Tot leven wekken
Volgens Robert zijn we niet op Aarde om enkel van ongerepte natuur te genieten, maar juist om gedegradeerde plekken weer tot leven te brengen. Dertig jaar geleden leek hun terrein meer op een stortplaats, met overal afval en de resten van een afgebrand huis. De meeste mensen zagen er niets in – maar Robert wel. ‘Dit kan ik herstellen’, dacht hij. Inmiddels stroomt er weer water door de beek die het land doorkruist, en zwemmen er vissen richting de nabijgelegen rivier.
Wie een voedselbos onderhoudt, beseft volgens Robyn en Robert al snel dat niet de mens, maar de wildernis de hoofdrol speelt. Onze taak is om te leren hoe die wildernis werkt: een stapje terug te doen, te observeren en alleen in te grijpen als het echt nodig is. Zo ontstaat een ecosysteem waarin vogels hun eigen leven leiden, insecten tevreden rondvliegen en er het hele jaar wilde bloemen bloeien.
Hoe wilder het ecosysteem mag zijn, hoe minder werk het vraagt – zeker na tientallen jaren, waarin het voedselbos de tijd heeft gehad om volwassen te worden. In het vruchtbare systeem is het inmiddels zó eenvoudig om bomen op te kweken dat Robert en Robyn ze met hun gemeenschap delen. Zo verspreidt hun voedselbos zich inmiddels ook buiten haar grenzen.
Kijktip – Op happenfilms.com vind je de documentaire ‘An Invitation for Wildness’.
Onze regeneratieve aard
Het mooie aan het verhaal van Robyn en Robert is dat het ons herinnert aan onze regeneratieve aard. Als mens kunnen we een positieve impact maken – elke dag opnieuw – bijvoorbeeld door bij te dragen aan een landbouw- en voedselsysteem dat méér leven creëert en gezonder is, ook voor onszelf.
Daarvoor hoef je niet per se een voedselbos te beginnen of boer te worden. Je kunt simpelweg beginnen bij je boodschappen: kies voor ecologische pioniers zoals Robyn en Robert die – ook in Nederland – voedselproductie combineren met natuurherstel. Dat lijkt me een mooi voornemen voor 2026. Samen creëren we de toekomst waar we nu met z’n allen van dromen.
Bij deze regeneratieve boerderijen, tuinderijen en voedselbossen kun je terecht:
1. VADERLAND
In Nederwetten aan de Dommel ligt boerderij Vaderland. Je kunt er terecht voor een wekelijkse groentekrat, maar ook in de boerderijwinkel vol regeneratieve lekkernijen zoals quiche, plaattaart, havercake en focaccia. In het restaurant proef je hoe lekker gezonde landbouw smaakt. Meer info via vaderland.nu.
2. DE BIESTERHOF
Een tuinderij, akkerbouw, fruit- en notenbomen, bessenstruiken en twee voedselbossen vormen de kern van De Biesterhof, een regeneratieve en biologische boerderij van 25 hectare in Millingen aan de Rijn. Het perceel is eigendom van Land van Ons, een burgercoöperatie die zich inzet voor herstel van het boerenlandschap. Meer informatie vind je op biesterhof.nl.
3. PLUK! GROENTEN VAN WEST
Aan de rand van Amsterdam bevindt zich Pluk! – een regeneratieve Community Supported Agriculture (CSA) boerderij op twee locaties. Er wordt gewerkt volgens de principes van permacultuur, met respect voor mens en natuur. De boerderij is biologisch gecertificeerd én je kunt lid worden. Meer informatie vind je op plukcsa.nl.
4. DE STADSGROENTEBOER
Ook in Amsterdam: CSA-boerderij De Stadsgroenteboer. Alles draait hier om evenwicht met de natuur – boven én onder de grond. Met een solidair betaalsysteem proberen de boeren regeneratief voedsel toegankelijk te maken voor iedere portemonnee. Lees verder op stadsgroenteboer.nl.
5. TELERS VAN DE PUT
Bovenop een terp in het Utrechtse Wijk bij Duurstede ligt Telers van de Put: een gemengde regeneratieve en biologische boerderij met onder andere een groentetuin, fruitbomen en kippen. Je kunt er terecht voor een oogstaandeel met regeneratieve groenten en kruiden, maar ook voor eieren en bloemen. Lees verder via telersvandeput.nl.
6. LANDGOED VELHORST
Op Landgoed Velhorst in Lochem produceren Arjen en Winny van Buuren oude granen, quinoa, koolzaad, aardappelen en zonnebloemen – allemaal biologisch gecertificeerd en volledig regeneratief. Op de honderd hectare sluiten ze kringlopen, vergroten ze de biodiversiteit, voeden ze de bodem en verwerken ze een groot deel van hun gewassen zelf tot streekproducten. Hun missie? Zorgen voor gezond voedsel – voor nu én later – door de bodem centraal te stellen. Meer info vind je op landgoedvelhorst.nl.
7. DE EENZAAMHEID
Als zesde generatie boer is Joost van Schie druk bezig de biologische kaasboerderij van zijn ouders om te vormen tot een regeneratief bedrijf. De koeien grazen dagelijks op een nieuw stukje kruidenrijk weiland om de bodem gezond te houden. De rauwmelkse, ambachtelijke kazen vind je bij Oogst – een boerenwinkel met vestigingen in Haarlem, Leiden en Woerden. Kijk op boerderijdeeenzaamheid.nl.
8. ’T GAGEL
In de Achterhoek vind je ’t Gagel: een regeneratieve boerderij waar je mede-eigenaar van kunt worden, cursussen kunt volgen én kunt overnachten. Woon je in Lochem, Zutphen, Almen, Eefde, Warnsveld, Leesten, Vorden, Kranenburg, Ruurlo, Barchem of Borculo? Dan kun je een wekelijks groentepakket met of zonder eieren aan huis laten bezorgen. Meer info vind je op gagel.nl.
9. ERVE KIEKEBOS
In het Gelderse Empe runnen Jaap Fris en Niels Moshagen Erve Kiekebos: een regeneratieve gemeenschapsboerderij met onder andere een agroforestry perceel en een groentetuin vol leven waarin niet wordt geploegd of gegraven. Meer over deze boerderij waar het leven centraal staat lees je op ervekiekebos.nl.
10. BURGERBOERDERIJ DE PATRIJS
Vlakbij het Gelderse Laren ligt Burgerboerderij De Patrijs, een coöperatieve boerderij die regeneratieve kaas, zuivel, peulvruchten, groenten en granen produceert. Voor vijf euro per jaar kun je lid worden en krijg je toegang tot hun verslokalen, waar je onbespoten producten van De Patrijs en andere lokale boeren vindt. Meer info op depatrijs.eco.
Niet gevonden wat je zocht? Op re-generation.cc/kaart vind je tientallen regeneratieve landbouw-boeren, boerderijen, tuinderijen en voedselbossen door heel Nederland.
Als schrijver, journalist en hoofdredacteur van We Are the ReGeneration zet Nadine Maarhuis zich in voor een ecologische samenleving. Haar boek ‘De groene actiegids’ verscheen eind 2024 bij Uitgeverij De Geus. Wanneer Nadine geen verhalen vertelt, droomt ze van haar eigen regeneratieve boerderij. nadinemaarhuis.com
Naar het magazine
Bekijk het LekkerVega Magazine waarin de verhalen van Nadine te vinden zijn hier.
Eerdere edities
Editie herfst 2025
Deze regeneratieve landbouw-boeren werken samen met hun schimmels
Niet alleen wat je eet, maar ook hoe je voedsel wordt geproduceerd, heeft grote gevolgen voor zowel jouw gezondheid als die van de planeet. Hoe levendiger en veerkrachtiger de bodem waarin jouw eten groeit, hoe meer voedingsstoffen de gewassen immers bevatten. Steeds meer regeneratieve landbouw-boeren erkennen dat vruchtbaarheid begint onder het maaiveld – en slaan daarom de handen ineen met het bodemleven, waaronder schimmels.
“Schimmels behoren tot de krachtigste instrumenten die we hebben om de ecologische crises aan te pakken,” vertelt Merlin Sheldrake – bioloog, mycoloog en auteur van de internationale bestseller Verweven Leven, waarin hij het verborgen netwerk van schimmels tot leven wekt. “Het zijn ware ecosysteemingenieurs: ze bouwen aan de bodem, houden haar bijeen en dragen bij aan klimaatregulatie door koolstof ondergronds op te slaan.”
“Zonder hen zou het leven op Aarde er fundamenteel anders uitzien. In de bodem fungeren ze als levende infrastructuur – ze weven uitgestrekte netwerken waarop hele gemeenschappen van organismen vertrouwen, van bacteriën tot regenwormen. En schimmels voeden bomen, grassen en gewassen, die op hun beurt weer voedsel vormen voor insecten, vogels en zoogdieren.”
Mycelium
Toch maken we deze ondergrondse schimmelnetwerken – ook wel myceliumnetwerken genoemd – voortdurend kapot. Ontbossing vormt een grote bedreiging, omdat veel schimmels in symbiose leven met bomen. “Verdwijnen die bomen, dan verdwijnen hun schimmelpartners mee”, legt Sheldrake uit. Ook woestijnvorming speelt een rol: als de toplaag door erosie verdwijnt, blijft er steeds minder ruimte over waarin schimmels kunnen floreren.
Industriële landbouwpraktijken vormen misschien wel de grootste bedreiging van allemaal. Fungiciden doden schimmels direct, maar ook kunstmest, herbiciden en pesticiden ondermijnen de relaties die ze met planten aangaan, en ploegen verstoort de ondergrondse samenhang.
De bodem is immers een levend ecosysteem, en zodra je die omploegt “moet alles wat erin leeft zich opnieuw oriënteren, vestigen en stabiliteit vinden”, zegt Sheldrake. “Voor schimmels betekent dat: netwerken herbouwen die er al waren. Verdichting door zware machines verergert dit verder – die drukken lucht en water uit de poriën die essentieel zijn voor het bodemleven.”
Ondergronds samenspel
Gelukkig kan het ook anders. Steeds meer regeneratieve landbouw-boeren zetten de gezondheid van hun bodem centraal. Zij zien schimmels niet als vijanden, maar als essentiële partners in het telen van voedzame, veerkrachtige gewassen. In plaats van te vertrouwen op kunstmest en chemie, bouwen zij aan relaties onder de grond: relaties die ervoor zorgen dat planten toegang krijgen tot voedingsstoffen die anders buiten bereik zouden blijven. Schimmels vervlechten zich namelijk met de wortels van gewassen en reiken via hun netwerk tot diep in de bodem, waar ze mineralen en water opnemen en aan de plant leveren.
Dit ondergrondse samenspel bij regeneratieve landbouw is ontzettend intelligent: het ene moment vraagt de plant om fosfaat, het volgende om magnesium. De schimmel luistert, zoekt, vindt en levert. In ruil daarvoor ontvangt hij suikers van de plant. Een subtiel evenwicht van geven en ontvangen, dat de boer heel wat werk uit handen neemt.
Om deze natuurlijke relaties tot bloei te laten komen, kiezen regeneratieve boeren voor technieken die de bodem zoveel mogelijk met rust laten. Een bekend voorbeeld is ‘nodig’, waarbij de grond niet wordt omgewoeld. Ook blijven ze ver weg van fungiciden, pesticiden, kunstmest en andere middelen die het bodemleven verstoren.
Kortom: de boer van de toekomst werkt samen met zijn schimmels – voor een gezonde, levende bodem waarin we nog generatieslang gezond voedsel kunnen verbouwen. Ook jij kunt bijdragen aan deze beweging, simpelweg door je boodschappen te doen bij een regeneratieve boerderij of tuinderij. Om je op weg te helpen, heb ik een aantal van mijn favorieten voor je op een rij gezet. Stuk voor stuk gifvrij, en allemaal met het bodemleven als vertrekpunt:
1. ’T GAGEL
In de Achterhoek vind je ’t Gagel: een regeneratieve boerderij waar Anne van Leeuwen, Ricardo Cano, Daan Houwers en Roos Burger zich iedere dag laten inspireren door het gedachtengoed van Merlin Sheldrake. Samen runnen de boeren een no-dig tuinderij, een bomenkwekerij en een camping. Wie in Lochem, Zutphen, Almen, Eefde, Warnsveld, Leesten, Vorden, Kranenburg, Ruurlo, Barchem of Borculo woont, kan er terecht voor een wekelijks groentepakket dat aan huis wordt bezorgd, met of zonder verse eieren. Ook vind je er cursussen én kun je medeeigenaar van de boerderij worden. Meer info vind je op gagel.nl.
2. DE BIESTERHOF
Een tuinderij, akkerbouw, fruitbomen, notenbomen, bessenstruiken en twee voedselbossen: dat is de kern van De Biesterhof, een regeneratieve en biologische boerderij van 25 hectare in het Gelderse Millingen aan de Rijn. Het perceel is eigendom van Land van Ons, een burgercoöperatie die werkt aan herstel van het boerenlandschap. Meer informatie over hoe jij onderdeel kunt worden van deze beweging – die enorm bijdraagt aan gezonde bodems vol leven – vind je op biesterhof.nl.
3. DE STADSGROENTEBOER
De Stadsgroenteboer in Amsterdam is een regeneratieve Community Supported Agriculture (CSA) boerderij die werkt met de no-dig methode. Alles op de boerderij draait om de balans met de natuur, zowel boven als onder de grond. En met een solidair betaalsysteem proberen de boeren regeneratief voedsel toegankelijk te maken voor iedere portemonnee. Lees verder op stadsgroenteboer.nl.
4. LANDGOED VELHORST
Op Landgoed Velhorst in Lochem produceren Arjen en Winny van Buuren oude granen, quinoa, koolzaad, aardappelen en zonnebloemen, allemaal biologisch gecertificeerd en volledig regeneratief. Op de 100 hectare sluiten ze kringlopen, creëren ze biodiversiteit, voeden ze de bodem en verwerken ze een groot deel van hun gewassen zelf tot streekproducten. Hun missie? Zorgen voor gezond voedsel – voor nu, maar ook voor later – door de bodembiologie in alles wat ze doen centraal te stellen. Meer info vind je op landgoedvelhorst.nl.
5. ERVE KIEKEBOS
In het Gelderse Empe runnen Jaap Fris en Niels Moshagen Erve Kiekebos: een regeneratieve gemeenschapsboerderij waar je als burger mede-eigenaar van kunt worden. Je vindt er onder meer een agroforestry-perceel en een regeneratieve groentetuin vol leven waarin niet gegraven of geploegd wordt. Meer over deze boerderij waar het leven centraal staat – en waar je ook heerlijk kunt overnachten – lees je op ervekiekebos.nl.
Wil je jouw favoriete regeneratieve boerderij of tuinderij met ons delen? Laat het ons weten via redactie@vegetariers.nl
Als schrijver, journalist en hoofdredacteur van We Are the ReGeneration zet Nadine Maarhuis zich in voor een ecologische samenleving. Haar boek ‘De groene actiegids’ verscheen eind 2024 bij Uitgeverij De Geus. Wanneer Nadine geen verhalen vertelt, droomt ze van haar eigen regeneratieve boerderij. nadinemaarhuis.com
Naar het magazine
Het LekkerVega Magazine met daarin de verhalen van Nadine vind je hier.